Gepubliceerd 21-02-2014 09:45 Hein Mandos (1)

In het kader van de reeks ‘Dagboek Mandos’ vermeldde ik onder ‘vervolg 5’ een opmerking tijdens de Tweede Wereldoorlog van Hein Mandos, de oudste zoon van het gezin. Volgens zijn moeder verzuchtte Hein op een gegeven moment :  ‘Alles kan vervangen worden, maar mijn boeken niet’.  

Dit leidde er bij mij toe om iets meer te weten te komen over Hein. Ik wist al dat hij neerlandicus en heemkundige was, maar verder niet veel.  

Aan de website van de 'Hein Mandosstichting’ ontleen ik de volgende informatie.  

 

‘Henricus Maria Casper Alphonsus ('Hein') Mandos werd op 4 november 1907 te Tilburg geboren. Hij studeerde na de Ruwenberg op Beekvliet en aan het Sint Odulphuslyceum te Tilburg, vervolgens Nederlands en geschiedenis aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Van 1937-1972 was hij leraar Nederlands te Eindhoven.  

Drs. Hein Mandos was mede-oprichter van de Heemkundige Studiekring Kempenland en mede-redacteur, later hoofdredacteur, van Brabants Heem, redacteur van de Bijdragen tot de geschiedenis van het Zuiden van Nederland, mede-oprichter van de Bijdragen tot de Studie van Brabants Heem en Cultuurhistorische Verkenningen in de Kempen, redacteur van de Katholieke Encyclopedie, Onze Taaltuin en het Historisch Tijdschrift.  

Hij werkte mee aan de boeken Het Nieuwe Brabant ('s-Hertogenbosch, 1952-1955), Land van Dommel en Aa (Eindhoven, 1947) en De Acht Zaligheden. De oude kern van de Kempen (Oisterwijk, 1971).  

In 1955 schreef hij het artikel 'Folkloristische verkenningen in Tilburg's verleden' voor de bundel Van heidorp tot industriestad (Tilburg, Henri Bergmans). Hij heeft vele publikaties op zijn naam staan, onder andere over Oostbrabantse spreekwoorden. 

Na zijn dood bewerkte zijn weduwe M. Mandos-Van de Pol zijn nagelaten manuscript met ruim 6000 spreekwoorden tot het, ook voor Tilburg belangrijke boek De Brabantse spreekwoorden (Waalre, Hein Mandosstichting, 1988).

Zijn spreekwoordenarchief is sinds 1985 ondergebracht in de Hein Mandosstichting. Hein Mandos overleed op 6 december 1978 te Geldrop.'

Bron: http://www.historietilburg.nl/

 

Hein Mandos was een van de tien kinderen van het echtpaar Mandos-Knegtel, welke destijds een kledingzaak dreef op de hoek van de Tuinstraat/Nieuwlandstraat.

Zijn vrouw, Miep van de Pol, werd geboren in 1911 en overleed in 1996.  

Een van de zussen van Hein was Ad Mandos (van ‘Adriana’), de peettante van mijn echtgenote Irène. Vandaar mijn meer dan gewone belangstelling voor de familie Mandos.  

 

Louis Sparidans  

Tilburg Wiki

Dit verhaal heeft de volgende trefwoorden meegekregen: Hein Hein Mandos Mandos

  •   Louis Sparidans
  •   2    0    0 

Reacties

Peter Knegtel schreef op 04-04-2016 22:49
Henricus Maria Casper Alphonsus Mandos werd geboren op 4 november 1907 in Tilburg als zoon van Jan Mandos en Marie Knegtel. In Tilburg doorliep hij aan de Sint-Denisschool de klassen van het lager onderwijs. Voor de buitenwacht zou Hein altijd een echte Tilburger blijven, al woonde hij al jaren in de Kempen. Na zijn gymnasium A-opleiding, eveneens te Tilburg, studeerde hij aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen Nederlands, geschiedenis en volkskunde. Yan 1937 tot 1972 was Mandos als leraar Nederlands verbonden aan het gymnasium Augustianum in Eindhoven. Hij overleed te Waalre in 1978.
Mandos kwam uit een rooms-katholiek gezin met acht kinderen. Het was destijds nog enigszins gebruikelijk dat uit elke gelovige katholieke familie ten minste één kind het klooster inging of koos voor een loopbaan als pastoor. Dat was in het gezin
Mandos, met drie heerooms in de familie, niet anders. Hier was Hein degene die aspiraties had om pastoor te worden.

Al vroeg - nog voordat hij in Nijmegen ging studeren - interesseerde de jonge Hein Mandos zich voor het Brabantse dialect en in het bijzonder voor het Brabantse spreekwoord. Al in 1926 legde hij de grondslag voor zijn spreekwoordenverzameling. Tijdens zijn studie brak echter zijn grote belangstelling voor het Brabantse dialect: en de volkskunde baan. Deze belangstelling bepaalde zijn verdere leven: hij werd mede-oprichter van de Heemkundige Studiekring Kempenland en bestuurslid van de Stichting Brabants Heem. Van 194-8 tot 1976 was hij redacteur (lange tijd hoofdredacteur) van het tijdschrift Brabants Heem. Hein Mandos behoorde tot het rijtje ‘publicatiekanonnen’ van Brabants Heem. Hij publiceerde alleen al in dat tijdschrift ruim tweehonderd artikelen en besprekingen. Twee decennia na zijn dood kreeg Mandos in bescheiden mate nationale bekendheid door de zevendelige romancyclus Het Bureau.
Hij werkte mee aan diverse boeken over Brabants historie en cultuur. Ook van de boekenreeksen Bijdragen tot Studie van Brabants Heem en Cultuurhistorische Verkenningen in de Kempen was hij mede-initiatiefnemer. Hij had zitting in het dagelijks bestuur van het Provinciaal 'Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant en publiceerde talrijke volkskundige, historische en taalkundige artikelen, in het bijzonder over spreekwoorden.


Drs. Hein Mandos (Tilburg 1907 - Waalre 1978) legde de grondslagen voor zijn spreekwoordenverzameling reeds in 1926, voordat hij Nederlands, geschiedenis en volkskunde ging studeren aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen.
Tijdens de studie kreeg zijn grote belangstelling voor de Brabantse taal en heemkunde vorm en zijn verdere levensloop werd erdoor bepaald: 35 jaar docent aan het Gymnasium Augustinianum te Eindhoven: een stuwende rol in taal- en volkskundige groepen, waaronder de Stichting Brabants Heem (hij redigeerde van 1948 tot 1976 haar tijdschrift); en de Heemkundige Studiekring Kempenland te Eindhoven. Zijn eerste publicatie over spreekwoorden in 1936 werd gevolgd door vier decennia van onderzoeken en publiceren.
In 1977 nam Hein Mandos het initiatief om met de Regionale Omroep Brabant het wekelijkse programma Bij wijze van spreke op te zetten. Het leverde hem, en na zijn dood zijn vrouw Miep Mandos-van de Pol (overleden in 1996), doorlopend aanvullingen op de verzameling over het Brabants spraakgebruik.
Hein Mandos' wens eens zijn verzameling in een boek te bundelen en voor alle Brabanders toegankelijk te maken, is vervuld door zijn vrouw met de niet aflatende steun en toewijding van de Hein Mandos Stichting.

http://www.cubra.nl/mandos/1991_Ven,%20Caspar%20van%20de_De%20Brabantse%20spreekwoorden_artikel.pdf

Mandos, Hein
Samen met zijn vrouw bouwde hij het Mandosarchief op. Na de dood van zijn vrouw Miep in 1996 werd de complete bibliotheek en het archief van Mandos door uitvoering van een legaat in haar testament overgedragen aan het Rijksarchief in Noord-Brabant onder de verplichting het te ordenen en te beschrijven en de inventaris te verspreiden onder de wetenschappelijke instellingen die daarvoor in aanmerking komen. De werkzaamheden zijn nu tot een einde gekomen. De collectie-Mandos neemt, na opschoning, nog zo'n 13,5 m ruimte in beslag. U kunt nu naast een geprinte vorm in de studiezaal van het Rijksarchief in Noord-Brabant, ook digitaal kennisnemen van de inhoud via de website www.brabantarchieven.nl bij Rijksarchief in Noord-Brabant, onder inventarissen.
Dankzij zijn verzamelwoede heeft Hein Mandos in het midden van de vorige eeuw veel gegevens kunnen vastleggen die anders absoluut verdwenen zouden zijn. Naast de volkskundige verzameling legde hij, samen met zijn vrouw, een grote collectie aan van Brabantse spreekwoorden en gezegden. Hein gold als de expert op dit gebied.
Vele fiches werden met de hand geschreven en in kaartenbakken gealfabetiseerd. Naast de spreekwoorden verzamelde hij gegevens over onderwerpen als oude ambachten, bokkenrijders, carnaval, scheld- en spotnamen, humor, gilden, heiligenverering, kabouters, kalenderfeesten, kinderspelen, Mariadevotie, spookverhalen, volksliederen en meer van dat soort onderwerpen. Het huis van het echtpaar Mandos was als het ware om hun boekenkasten gebouwd die van de grond tot het plafond gevuld waren met volkskundige en taalkundige werken.

Staat van dienst
Henricus (Hein) Maria Casper Alphonsus Mandos werd op 4 november 1907 in Tilburg geboren. Na het lager onderwijs, dat hij in zijn geboortestad volgde, studeerde hij in Huize Ruwenberg en aan het kleinsemenarie Beekvliet, beide in Sint-Michielsgestel. Hij voltooide zijn gymnasiumopleiding aan het St. Odulphuslyceum te Tilburg. Aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen ging hij Nederlandse taal en letteren studeren en hij volgde ook colleges geschiedenis en volkskunde. Volkskunde volgde hij bij de toenmalige hoogleraar prof. dr. J. Schrijnen. Hij slaagde voor zijn doctoraal examen Nederlands en geschiedenis. Hij had het plan een dissertatie te maken bij prof. dr. J. van Ginneken over spreekwoorden. Het is bij vragenlijsten en een eerste hoofdstuk over de geschiedenis van het spreekwoorden onderzoek gebleven, maar het onderwerp heeft hem nooit meer losgelaten. Eind jaren dertig kreeg Hein Mandos zijn benoeming als leraar Nederlands aan het Gymnasium Augustianum te Eindhoven. Deze functie oefende hij uit tot 1972. Hij gaf les aan leerlingen die later op allerlei sleutelposities in de maatschappij terecht kwamen. Zijn bekendste leerling is oud-premier mr. A.A.M. (Dries) van Agt.
Naast zijn leraarschap hield Mandos zich bezig met de heemkunde, de volkskunde en de Brabantse dialecten. Met name de spreekwoorden en gezegden wilde hij samenbrengen in een zeer uitvoerig standaardwerk. Samen met de nestor van de Nederlandse spreekwoordenstudie dr. FA. Stoett wisselde hij van gedachten over de vormgeving.

In 1944 was hij medeoprichter van de Heemkundige Studiekring Kempenland waarvan hij opeenvolgend ondervoorzitter, penningmeester en voorzitter was. In 1947 werd mede op zijn initiatief de Stichting Brabant Heem opgericht, die hij ook weer als ondervoorzitter en voorzitter leidde. Hij redigeerde van 1948 tot 1976 het tijdschrift Brabants Heem, waarin ook zo'n kleine 230 artikelen van zijn hand verschenen. Mede door zijn invloed kwamen de Heemkundige Studiedagen en het Heemkundig Werkkamp tot stand en hij was medeoprichter van de boekenreeksen Bijdragen tot de studie van het Brabants Heem (1950) en Kultuurhistorische verkenningen in de Kempen (i960). Ook van de laatstgenoemde reeks was hij weer redacteur.
Mandos zette zich ook in voor het bibliotheekwezen in Oost-Brabant en voornamelijk te Eindhoven. Hij was lid van het Provinciaal Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant en hij was ook lid van het algemeen bestuur. Ook bekleedde hij het bestuurslidmaatschap van het Centrum voor de studie van land en volk van de Kempen en hij was lid van de Koninklijke Zuid-Nederlandse Maatschappij voor Taal, Letterkunde en Geschiedenis. Van de beroemde reeks Bijdragen tot de Geschiedenis van het Zuiden van Nederland (de reeks Van de Eerenbeemd) was hij lid van de redactiecommissie. Zoals al eerder vermeld was Mandos ook publicist. Zevenentwintig jaar was hij hoofdredacteur van Brabants Heem, maar hij schreef ook veel artikelen in diverse tijdschriften, vakbladen en kranten. Hij behandelde onderwerpen uit de Brabantse geschiedenis, de heem- en volkskunde, de dialecten en de spreekwoorden en gezegden.
Voor al zijn verdiensten werd Mandos in 1973 benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Hij overleed op 6 december 1978 in het Sint-Annaziekenhuis te Geldrop.

Onvoltooid
De weduwe Miep Mandos nam enkele jaren na de dood van haar man de draad weer op. Ze ging de spreelcwoorden die gebruikt werden in het programma Bij wijze van spreke van Omroep Brabant van commentaar voorzien, wanneer die gepubliceerd werden bij de verhalen van onderscheidelijk Thieu Sijbers, Johan Biemans en Willem Iven. Tevens vulde zij het spreekwoordenarchief van haar man aan onder andere met materiaal dat ingestuurd was naar aanleiding van de populaire krantenrubrieken 'Ons moeder zei altijd...' van het Eindhovens Dagblad en 'Helmonds dagboek' van het Helmonds Dagblad. Toch liet haar het idee niet los een groot spreekwoordenboek van Brabantse spreekwoorden samen te stellen. Het oorspronkelijke idee van Hein de Brabantse spreekwoorden te vergelijken met de Europese spreekwoordenschat bleek te veel omvattend en daardoor onwerkbaar.

In de beginjaren tachtig ontstond het idee een stichting in het leven te roepen die een Brabants spreekwoordenboek zou realiseren. In 1985 was de stichting een feit: de Hein Mandosstichting ging aan het werk. Er werd voor een andere opzet van het spreekwoordenboek gekozen. In 1988 werd de De Brabantse Spreekwoorden op de markt gebracht.
Het boek was zo'n succes dat er binnen één jaar drie drukken nodig waren. Er volgde nog een vierde en een vijfde druk. Zo werd Brabantse Spreekwoorden de bestlopende Brabantuitgave ooit. Aan de universiteit van Vermont in de USA, waar het wereldcentrum van de spreekwoordenstudie zit, werd het boek er uitgepikt als één van de drie beste publicaties in de wereld van het dialectspreekwoord in een periode van twaalf jaar. Het boek De Brabantse Spreekwoorden is nu totaal uitverkocht. Zo:n tienduizend exemplaren vonden hun weg naar belangstellende lezers. De realisering van het project van de spreekwoorden is het eerste grote project van de Hein Mandosstichting, maar er is meer. Nu het archief Mandos toegankelijk is, kan er meer uit gepubliceerd worden. De stichting is bezig nieuwe publicaties te realiseren.

Digitale versie
Het zoeken naar de digitale versie vereist een aantal stappen. Daarom volgt hier een beschrijving van de weg ernaartoe.
- In de adresbalk van de browser toetsen we in:
- www. brabantarchieven.nl/brabant/zoeken_archieven.html
- We komen dan in een zoekscherm.
- Vul hier bij de eerste zoekterm (zoeken op vrije tekst) in mandos en klik op de knop zoeken.
- Na enige tijd...
- Gevonden.
- Klik nu op het icoontje links van de tekst van Inventaris van het archief en de collectie H. Mandos, 1930-1966. U krijgt nu de gevraagde inventaris te zien.

De Brabants Spreekwoorden zal binnenkort weer in herdruk verschijnen. Geïnteresseerden kunnen zich wenden tot Kempen Uitgevers, Hollands Diep 7, 5298 LL Liempde, tel. 0411-632828.
Digitale versie ervan te downloaden op: http://74.125.77.132/search?q=cache:2PK2vj3UAaYJ:www.cubra.nl
ook in mijn bezit en andere werken m.b.t. hem

In oktober 1986 werd in Waalre een straat omgedoopt tot de drs. Hein Mandosplaats. Het initiatief kwam van zijn weduwe, die er bezwaar tegen maakte toen er op het bord alleen Hein Mandosplaats kwam staan. De titulatuur werd alsnog toegevoegd.

Literatuur: Encycl. van Noord-Brabant, 3, 1986, p. 23-24; GAT, Collectie bidprentjes.
Aanvulling juli 2001: De vierde druk van De Brabantse spreekwoorden (1992) is sterk verbeterd en uitgebreid. Miep Mandos ontving op 4-11-1992 de legpenning van Brabants Heem. Zie: HN van 20-10-1992 en 5-11-1992.

Dennis Dekker schreef op 10-04-2016 10:28
Hallo Peter, deze reactie zou ook prima zijn als apart verhaal!
Groet, Dennis


Reageer

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen toevoegen.